Культура, религия, спорт и туризм

Мугалжарский районный дом культуры работает с 1965 года, с основания Октябрьского района. Первым руководителем районого дома культуры был Гани Алтыбаев. Руководили в 1967-1969 г.г. Мальцев Владилен Васильевич, 1970-1981 г. Тленбаев Токмырза, 1981-1985 г.г. специалист филолог Балмаханов Нагашыбай, Куралай Байменова. С 1986 года и по сей день руководит Абилхан Алдаберген. В 1997 году названия отдела была переименованы в «Мугалжарский районный дом культуры». В нынешнее время по Мугалжарскому району работает 1 дом культур и клубов, 16 библиотек и 1 парк, 2 музея. Всего 35 культурных объектов. В районе статус «Народного» имеет 7 коллективов. Они – народный театр, народный хор, оркестр народных инструментов, танцевальные группы. «Триумф», «Алтынзер», «куралай» юмора сатирический театр «Кокай», вокальная группа «Карлыгаш» эти творческие группы – победители нескольких конкурсов. В районе в традиционной форме проводятся конкурсы и фестивали «Айналайын», «Золотой микрофон», «Патриотические песни», «Жем аруы», «Шоу танцев», «Жем самалы», «Жас даурен», «Жубановская весна». В перечисленных конкурсах участвуют не только ученики но и коллективы предприятий, организаций сельских округов и талантливые коллективы. В культурных объектах побольше открываются танцевальные сейций.
Музей
Музей работает с 16 августа 2004 года. Во время открытия было всего лишь в 35 экспонатов, а в данное время больше 3000 экспанатов. Экспанаты, которые поступают в фонд, изучаются тщательно и полностью регистрируется документально. Ценными экспанатами считаются глиняная кувшина примерно 17 века, кость которая имеет двух вековую историю, домбыра украшенная костью, памятник привезенный из могилы народного героя, исторический личности – Котибар Басенулы. А также мемориальные доски, подтверждающие о пребывании Гани Муратбаева и Алиби Жангелдин.
Музей Братьев Жубановых
Музей открылся в 1983 году. Сначала музею была дано имя нашего земляка – ученого, профессора, композитора А.Жубанова. в 1991 году в апреля в канун 100 – летнего юбилея музею было дано имя «Братьев Жубановых». В то время в фонде музея было 800 экспанатов: труды бр.Жубановых, фотографии с родственниками и соратниками, статьи, очерки, воспоминания и вещи, которыми он пользовался. В фонде музея 1994 экспанатов. Из них 1335 экспанатов зарегистрированы в основной фонд, а в дополнительный – 659 экспанатов.
Все национальные игры казахов имеет спортивное описания. Среди них такие игры как борьба, аударыспак, тенге алу, байга, алтын сака, хан талапай, тогызкумалак имеют свое место в национальных традиоциях и обычаях,. Национальные игры были украшением праздника. Было бы неправильным, если скажем что казахский народ узнал о спорте в советское время. Были такие личности, которые поднимали голыми руками верблюда, быстрые наездники.
В первый раз в 1924 году в области был организован штаб по проведению спортивных мероприятий. С этих пор в школах начались уроки физической культуры. А также были открыты первые секций по физикультуре в железнодорожных организациях Кандыагаш, Эмба. В 1948 году в парке им.А.С.Пушкина г.Актобе прошла состязание «Самых лучших спортсменов». Там участвовали спортсмены разных регионов, в том числе и спортсмены Темирского района. Вид спорта как футбол пришел в Актюбинский регион в 1936 году. В первоначальным составе команды были рабочие. Футбольная команда г.Эмба «Звезда» участвовала во многих играх и завоевывало призовые места. В 1963 году в ІІІ спартакиаде по вольной борьбе наш земляк Алексей Семкин завоевал золото. Ему было дано звание спортивного мастера КСРО. В данное время ежегодно в масштабе нашего района проводятся спортивные мероприятия. В 1973 году была построена №1 городской спортивные комплекс. С этих пор увлекающихся спортом и физкультурой с каждым годом становится все больше по району работает 151 спортивная группа. В двух спортивных школах для детей и подростков обучаются 1272 учеников по 22 видам спорта. Спортсмены района имеют хорошие достижения на областных, республиканских соревнования. Мы можем похвастаться нашим земляком пятикратным чемпионом мира по боксу по классу «А» Галифом Джафаровым. Он в 1996 году стал победителем чемпионата мира в г.Гаване, в 2001 году выиграл чемпионат мира который прошелв Австралии и Северной Ирландии (г.Белфест). в данное время работают 3 стадиона в г.Кандыагаше, Эмбе, Жем. В 2010 году городской стадион и спортивная школа г.Кандыагаш прошли капитальный ремонт. В спортивных школ г.Эмба и Кандыагаша, в 8 населенных пунктах открыты филиалы и работают все секции.
Особенно в таких видах как пауэрлифтинг, дзюдо, самбо, тяжелая атлетика, казакша курес, ручной мяч, волейбол и футбол наши спортсмены добиваются хороших результатов. Нужно отметить труды тренеров Ведюшкина С. по пауэрлифтингу, Алтыбай А. по дзюдо и Саламат Э по дзюдо. По пауэрлифтингу Ахметова – чемпионка Азии среди женщин и девушек в г.Алматы, Зарипова Ж – серебряная призерка чемпионата мира, прошедший в Болгарии. Спортивные мастера РК по пауэрлифтингу И.Ведюшкина, Бижанова Г мастер спорта международног уровня, Абдуллина Ж, победитель чемпионата Азий Имангалиева Г, двухкратный чемпион Азий Черемисина О, мастер спорта РК Н.Ведюшкина, Бекенов Р, Ведюшкина Д, Алимжанов Т, Кайырбаев Ж. Они держат высоко флаг нашего района и является гордостью. А по дзюдо воспитанники Али Алтыбаевы Емжарова М., Кульпайыстанова Д., Алдонгарова Н., Сарсен Н., Аликулов К., Хамидоллаева А., Кикбаева И., Холахметова Д., внесли свои вклады копилку района. Мастер спорта высшего разрядв тренер Э.Саламат подготовил 5 мастеров спорта, 4 кандидата в мастера спорта. Это: мастер спорта РК по самбо Туржанов М, Толеуов Б., Саттаров О., Кдшеров., Имангазина Н мастер спорта по самбо и казакша курес Кобейсин Т.
Есет Амиржанов тренирует по ручному мячу в районе 2 мастера спорта по ручному мячу. Они Ошакбаев Ж и Бейсетбаев А. Районная спартакиада «Акбидай» ежегодно проходит по давней традиции. В целях пропоганды здорового образа жизни в канун государственных праздников проводятся марафоны по бегу на различные дистанции, по тогызкумалак, борьбе. А также по нескольким видам спорта. А также с 2000 года в память чемпиона КСРО, победителя чемпионата мира, заслуженного тренера Семкина А проводятся традиционные международные турниры. В 2009-2010 годах прошел областной чемпионат по пауэрлифтингу.
Спорт
Ауданда бұқаралық спортқа көңіл көп бөлінуде. Ел басының салауатты өмір салтын қалыптастыру еліміздің басты мәселесі, онымен қоса жастардың барлығы спортпен шұғылдану керек деген сөзі барша қазақ баласына ұран болуы тиіс. Осы жолда аудан көлемінде атқарылып жатқан шаруалар аз емес. Ағымдағы жылдың қортындысы бойынша ауданда 165 (2017 жылы- 159, +4). Спорт нысандарының саны 2017 жылмен салыстырғанда +6 бірлікке көтерілді. Осы спорт нысандарының ішінен тұрғындардың дене шынықтыру және спортпен шұғылдануы үшін төмендегідей спорт құрылғылары қолданыста:
- стадион – 2, (2017 жылы –2);
- жазық спорт алаңы – 97,
- атутирі – 1,
-спорт залдары – 63 Оның ішінде: Жалпыбілім беру мектептерінде – 39. Орта арнаулы оқу орындарында – 3.Мектептен тыс мекемелерде – 12.Мекемелерде- 9.
2018 жылы Бұқаралық спорттың дамуына ауданда көптеген жұмыстар жасалуда. Олардың ішінде; Қандыағаш қаласында 3 спорттық алаң салынды. Олар Самал мөлтек ауданында, С.Сейфуллин көшесінде, №2 орта мектеп ауласына және Қ.Жұбанов, Ащысай және Құмсай ауылдық округтерінде салынды. Ауданда 2 спорт мектебі бар.Олар Қандыағаш және Ембі қалаларында.Қандыағаш қаласының мамандандырылған балалар жасөспірімдер спорт мектебінде ұлттық спорт түрлері : тоғызқұмалақ, қазақ күресі . Осы ұлттық спорт түрінің қазақ күресіне қатысатын оқушылар саны -76 оқушы , жаттықтырушылар саны -5
Қазақ күресі бөліміндегі жаттықтырушылар - Ақкемер ауылдық округінде жаттықтырушы - Алдамжаров Мадияр, Басшилі ауылында - Рахметоллаев Дулат, Қ.Жұбанов ауылдық округінде Тулеуов Жанайдар , Құмсай ауылында - Байболов Әмірхан және Сағашилі ауылында Шайхин Аслан. Тоғызқұмалақ бөліміне қатысатын оқушылар саны -42 , жалпы жаттықтырушылар саны -2 .
Тоғызқұмалақ бөлімінен жаттықтырушылар : Аймурзин Ахмет және Жуманбетов Талғат.
Ембі қалалық балалар жасөспірімдер спорт мектебі. Олардың ішінде Қазақ курес бөлімінде-3жаттықтырушы,5 топ,бала саны-64, Тоғызқумалақ бөлімінде-1 жаттықтырушы,1топ,бала саны-12
Барлығы 25жаттықтырушы дәріс берді.Олардың ішінде 15 штаттагы жаттыктырушылар,10 жаттықтырушы қоса атқаратың жұмыс істейтің қызметкерлер.
Мұғалжар ауылында қазақ куресі-1топ,бала саны-14
Қазақ курес бөлімінің жаттықтырушысы А.А.Аймаганбетов.
Нақпаев Аян Аударыспақтан Ақтөбе облысының құрама командасының мүшесі. Қазақсатан Республикасы біріншілігінің қатысушысы.
Қазақша күрестер «Қазақстан Барысы» ауданда жыл сайын өткізіледі. 2018 жылы Ембі қаласында өтіп облыстық турнирге Қойшыбай Елеман және Кенжебай Самалбек қатысты. Облыстық турнирде Қойшыбай Еламан ІІ орын алып республикалык турниріне қатысты.
Атырау облысы Индир қаласында өткен қазақша күрестер Қалабай жеңіс жеңімпаз жіне Нұрмаш Ауданбай ІІ орын иегерлері.
Қазақ күресінен Ақтөбе қ. 2001-2003 ж.т. облыс чемпионатында Қалабай Жандос I орын,
Қаржауов Нұрдаулет, Құлнияз Әлнур, Мусин Ермұхан, болат Өтеген қола жүлдегер
Қазақ күресінен Ақтөбе қ. 1998-1999 ж.т. жасөспірімдер арасында өткен облыс чемпионатында Көмекбаев Бауыржан I орын, Боранғалиев Темірлан II орын, Байзол Ершат III орын
Қазақ күресінен Атырау қ. 2000-2001 ж.т. жасөспірімдер арасында Батыс аймақтық ашық турнирде Қалабай Жандос I орын, Байзол Бекзат және Рахатов Айдаулет III орын
Ақтөбе қаласында Батыс аймақтық ашық турнирде Аламан бәйге І орын, Топ бәйге ІІ орын, Тоғызқұмалақ кондасы ІІІ орын, Көкпар ІІІ орын, Аударыспақ ІІ орын, Теңге ілу І орын, Жамбы ату ІІ орынды иеленді.
23-30 қыркүйекте Атырау қаласында өтетін Республикалық спартакиадаға ауданымыздың спортшылары Қазақша күрестер Алдамжаров Мадияр, Айтжан Жангелді, Қалабай Жеңіс. Тоғызқұмалақтан Әлім Айсана. Асық атудан Орынғалиева Мейрамгүл, Гайнелина Алуа қатысады.
Қазақ күресінен Шымкент қ.өткен «Жас Барыс» Республикалық турнирінде Қалабай Жандос (81 кг.) және Байзол Бекзат жеңімпаз болды
Қазақ күресінен Алматы қ. өткен Республикалық турнирде Сайлыбай Жандос қола жүлдегер
16-18.02.2018ж кундері аралығында Алға қаласында 2003-2004 ж.т жасөспірімдер арасыңда қазақ куресінен облыс чемпионатты өтті.Жарысқа 10 бала қатысты.Нәтижесінде оқушыларымыз жулделі орындардан көріне алмады.
19-21.04.2018ж кундері аралығында Ырғыз ауданында қазақ куресінен 2002-2007ют жасөспірімдер арасында қазақ куресінің спорт шебері Р.Маханбетжановтың 50 жас мерейтойына арналган жарыс өткізілді. Жарысқа 9 оқушы қатысып қайтты.Жарыстың қорытыңдысы бойынша +55кг салмақта Хабибулла Р 11 орынға ие болса,35 салмақта А. Таубаев,50 кг салмақта Д, Мұхит жулделі 111 орынға ие болды.
Спорт түрлерін дамыту бойынша жұмыс
Ұлттық спорт түрлері аудан тұрғындары арасында өте танымал болып, үлкен қызығушылық туғызуда. 53( 2015 жылы - 48, 2016 жылы – 55) спорт үйірмесінде 1078(2014- 2015 жылдары - 1125, 2016 жылы – 1152) адам шұғылданады.
«Мұғалжар ауданында ауданында дене шынықтыруды және спортты дамытудың 2018 жылға арналған бағдарламасына және жылдық жоспарына сәйкес 2018 жылы көптеген спорттық шаралар өткізілді.
Дене шынықтыру сауықтыру және спорттық жұмыс
2018 жылғы статистикалық деректерге сәйкес дене шынықтыру және спортпен ауданда 20808 адам дене шынықтыру ұжымында жүйелі шұғылданады, бұл аудан тұрғындарының 31 пайызын құрайды 2017 жылмен салыстырғанда дене шынықтыру және спортпен шұғылданатындар саны 2026 адамға өсті.
Жалпы білім беру мекемелеріндегі 4581 дене шынықтыру ұжымында спортпен шұғылданады. 2017 жылмен салыстырғанда шұғылданатын балалар саны 966 балаға көбейген.
Сала қызметінің маңызды бағыттарының бірі студенттік спортты дамыту болып табылады. Аудандағы 4 арнаулы оқу орынының 2100 оқушысы, оның ішінде 1500 спорт секцияларына барады.
Кәсіпорындарда, мекемелерде, ұйымдарда және ауыл шаруашылық құрылымдарында шұғылданатындар саны 11517адамды құрайды, 2017 жылмен салыстырғанда- 860)
5 қызығушылықтары бойынша дене шынықтыру-сауықтыру клубында 1510 бала спортпен шұғылданады. Олардың ішінде «Ақтөбе»ФК филиалында 90 жасөспірім, аула клубтарында 1482 жасөспірім білім алады.
Балалар-жасөспірімдер спорт мектебі саны -2. Спорт мектептеріндегі шұғылданатын балалар саны 1625 (2017 жылы-1525, +100).
3.1 Денешынықтырумен шұғылданатын 24-тен асқандар саны 5670.
3.2 Денешынықтыруменшұғылданатынәйеладамдар саны 7580. Аудандағы жалпыхалық саны 97 124 адамдықұрайды.
Діни ахуалы туралы
Мұғалжар ауданы бойынша барлығы 10 мешіт бар. Мешіттердің жалпы сыйымдылығы 2500 жамағат болса, оның ішінде мешітке баратын жамағат саны – 1800.
2018 жылдың басында дәстүрлі емес діни ағымды ұстанушылар саны - 342 құраған болатын.
Ауданда жүргізілген көптеген жұмыстардың нәтижесінде және басқа облыстарға қоныс аударғандарды қосқанда қазіргі таңда дәстүрлі емес діни ағымда жүргендер саны - 271-ке азайды.
Оқушылар саны туралы
Аудан бойынша дінге бейім 39 оқушы бар:39 оқушының 23 оқушысы қыз бала, 16 оқушысы ер бала. Оқушылардың барлығы мектеп формаларын сақтайды, сабақтан тыс шараларға қатысады, мектепте діни уағызды жүргізбейді.
Дәстүрлі емес діни көзқарастағы адамдар туралы талдама
Санаты
Саны
Қосымша мәлімет
1. Барлық жамағат саны
1800
Аудан бойынша 10 мешіттің сыйымдылығы – 2500
2. Оның ішінде дәстүрлі емес діни ағымды ұстанушылар
271
Бұл сан жамағат санының 10,6 %ын құрайды
3. Бала күтімінде
33
4. Өзін-өзі қамтығандар
70
5. Жұмыссыз
36
.
6. Жұмыспен қамтылған
126
7. Кәсіпкер
33
36-өз жұмыстарын жүргізуде
8. Барлығы
271
Ерлер – 168 әйелдер – 103, жастар – 110.
Дінге бейім оқушылар
1
Орамал тағатын оқушылар
11
.
2
Барлығы
39
23 қыз бала, 16 ер бала
Екпеден бас тартқандар
1
2017 жылдың басында барлығы
353
Қандыағаш қ. – 313, Ембі қ. – 40
188 отбасы балалары
2
Бүгінгі таңда барлығы
298
Қандыағаш қ. – 285, Ембі қ. – 13.
130 отбасы балалары (Қандыағаш 122, Ембі 8)